1.1.2 Alfabe; Seslerin Sınıflandırılması

 ALFABE 

1. Latin Alfabesi, J, U ve W harflerini içermemesi dışında İngilizce ile aynıdır (aslında ondan ödünç alınmıştır).

NOT 1 -- Latin Alfabesi, İngiliz Alfabesi ile aynıdır (aslında ondan ödünç alınmıştır), ancak Latin Alfabesi çok erken zamanlarda bir Yunan alfabesinden (bize en tanıdık olandan [Çağdaş Yunan*] olmasa da) ödünç alınmıştır ve başlangıçta G ve Y harflerini içermiyordu. Sadece büyük harflerden oluşuyordu ve aşina olduğumuz küçük harfler çağımızın sekizinci yüzyılının son dönemine kadar genel kullanıma girmedi.  

NOT 2 -- Sessiz harflerin Latince isimleri aşağıdaki gibiydi: B (be olarak okunur), C (ke olarak okunur), D (de), F (fe), G (ge), H (he), K (ke), L (le), M (me), N (ne), P (pe), Q (kû), R (re), S (se), T (te), X (ks), Z (ze) (Yunanca adı, zeta). Her sesli harfin sesi kendi adı olarak kullanılmıştır. [**]   

a. C karakteri aslında G anlamına geliyordu ve bu değer C. (Gaius için) ve Cn. (Gnaeus için) kısaltmalarında daima korunmuştur.  

NOT -- Erken dönem Latincesinde C, K için de kullanılmaya başlandı ve K, Kal. (Kalendae), Karthago gibi a'nın önünde bulunduğu birkaç sözcük dışında kayboldu. Bu nedenle yazıda g ve k sesleri arasında bir ayrım yoktu. Daha sonra bu kusur (C'den) yeni G karakteri oluşturularak giderildi. Bu, artık kullanımdan kalkmış olan Z'nin işgal ettiği alfabetik yeri aldı. Cicero'nun zamanında (bkz. N. D. ii. 93), Yunancadan türetilen kelimelerdeki sesleri temsil etmek için sıradan Yunan alfabesinden Y (aslen V'nin bir biçimi) ve Z getirildi ve bunlar Latin alfabesinin sonuna konuldu.

b. I ve V hem sesli hem de sessiz harfler olarak kullanılmıştır (bkz. § 5). 

NOT -- V başlangıçta u ünlü sesini, F ise v [**] ünsüzümüzün sesini ifade ediyordu. F, f değerini aldığında V, u ünlüsünün yanı sıra v [**] sesi için de kullanılmaya başlandı.

Bu kitapta i hem ünlü hem de ünsüz i için, u ünlü u için ve v ünsüz u için kullanılır: -ius, vir, iuvenis 

Seslerin Sınıflandırılması

2. Basit Sesli Harfler a, e, i, o, u, y'dir.

Çift ünlüler ae, au, ei, eu, oe, ui ve erken dönem Latincesinde ai, oi, ou'dur. Çift ünlülerde her iki ünlü ses de duyulur, aynı hecede biri diğerini takip eder.

3. Ünsüzler ya sesli (sonant) ya da sessizdir (surd). Sesli ünsüzler, sesli harflerde duyulan aynı vokal mırıltı ile telaffuz edilir; sessiz ünsüzlerde bu mırıltı yoktur.

1. Sesli ünsüzler b, d, g, l, r, m, n, z, ünsüz i, v'dir.

2. Sessiz ünsüzler p, t, c (k, q), f, h, s, x'tir.

4. Ünsüzler ayrıca aşağıdaki tablodaki gibi sınıflandırılır:

		DUDAKSIL	DİŞSİL	DAMAKSIL
Kısık	Sesli	b	d	g
	Sessiz	p	t	c (k, q)
	Soluklu	ph	th	ch
Genizsil		m	n	n (c, g, q önünde)
Yarım sesli			l, r
Daraltılı		f1	s, z
Islıklı			s, z
Yarıünlü		v		ünsüz i

Çift sessiz harfler x (= cs) ve z'dir (= dz); h sadece bir nefes almadır.

1. Sessiz harfler, nefesin ağızdan geçişinin bir an için tamamen engellenmesi ve ardından bir patlamayla (takip eden sesli harften önce belirgin bir şekilde duyulur) kaçmasına izin verilmesiyle telaffuz edilir. Patlama ile sesli harf arasında, Soluklularda (ph, th, ch) olduğu gibi, hafif bir nefes püfü (h) olabilir.2

2. Dudaksıllar dudaklarla veya dudaklar ve dişlerle telaffuz edilir.

3. Dişsiller (bazen Lingualler olarak da adlandırılır) dilin ucu üst ön dişlere değecek veya yaklaşacak şekilde telaffuz edilir.

4. Damaksıllar, dilin üst yüzeyinin bir kısmı damağa değecek veya yaklaşacak şekilde telaffuz edilir.3

5. Daraltılılar (veya Spirantlar), nefesin duyulabilir bir sürtünme ile ağızdan sürekli olarak geçtiği ünsüzlerdir.

6. Genizsiller, ağzın kapalı kalması ve nefesin burundan geçmesi dışında sesli sessizler gibidir.

 

DİPNOTLAR 

1. Kesinlikle dudaksıl-dişsil, alt dudak üst dişlere değecek şekilde telaffuz edilir.

2. Soluklular neredeyse tamamen Yunancadan ödünç alınan kelimelerle sınırlıdır. İçinde Latincenin erken dönemlerinde bu tür ödünç sesler aspirasyonlarını kaybederek basitçe p, t, c haline gelmiştir.

3. Damaksıllar genellikle (l) dilin yumuşak damağa (ağzın arka kısmında) değdiği ya da yükseldiği velarlar ve (2) dilin sert damağa (ağızda daha ileride) değdiği ya da yükseldiği damaksıllar olarak sınıflandırılır. İngilizcedeki [*] Key ve cool sözcüklerindeki ilk ünsüzleri karşılaştırın, iki sözcüğü fısıldayın; e ve i'den önce k'nin ağızda a, o veya u'dan önce olduğundan daha ileride duyulduğu görülecektir.

5. i ve u ünlüleri, aynı hecede olacak şekilde bir ünlüden önce hızlıca telaffuz edildiklerinde ünsüz görevi görürler.1 i ünsüzü İngilizce y ünsüzünün, u (v) ünsüzü ise İngilizce w ünsüzünün sesine sahiptir.

Ünsüz i ve u (v) bazen Yarı-ünlü olarak adlandırılır.

NOT 1 -- Latin alfabesi i ve u'nun ünlü ve ünsüz sesleri arasında ayrım yapmamış, ancak her harfi (I ve V) çift değerle kullanmıştır. Modern kitaplarda i ve u genellikle ünlü sesler için, j ve v ise ünsüz sesler için kullanılır; ancak büyük harflerle basımda J ve U'dan kaçınılır: - IVLIVS (Iūlius). J ve U karakterleri, I ve V karakterlerinin sadece küçük modifikasyonlarıdır. j ve v'nin sıradan İngilizce sesleri klasik Latincede mevcut değildi, ancak ünsüz u belki de bazı kişilerin telaffuzunda İngilizce v'ye yaklaşıyordu.

NOT 2 -- Qu, gu ve bazen de su kombinasyonlarında u'nun ünsüz (w) olduğu görülmektedir. Böylece, aqua, anguis, cōnsuētus (İngilizce quart, anguish, suave ile karşılaştırınız). Ancak bu kombinasyonlarda u ne bir ünlü ne de bir ünsüz olarak kabul edilir.2  

DİPNOTLAR 

1. İngilizce Indian kelimesinin iki heceli veya üç heceli olarak telaffuz edilişini karşılaştırınız. 

2. Bu tür sözcüklerde, önceki ünsüzün dudaksıllaştırıması ve ayrı bir u ünsüzünün duyulmaması mümkündür.